• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.twitter.com/izzethekin
Üyelik Girişi
Site Haritası
KIBRISCIK
TEST ÇÖZ
Kategoriler
100 TEMEL ESER
CANLILAR DÜNYASINA YOLCULUK

ÇEVREMİZDEKİ VARLIKLARI TANIYALIM

 

Çevremizi gözlemlediğimiz zaman canlı ve cansız varlıkların birlikte iç içe olduğunu görürüz. Canlı ve cansız varlıklar birlikte doğayı oluştururlar.

Çevremizde bulunan varlıklar canlı ve cansız olmak üzere iki gruba ayrılır.

 

CANSIZ VARLIKLAR

 

Taş, toprak, hava, su, masa, sıra, kalem, otomobil, kitap, kalem, defter gibi varlıklardır.
Hareket edemezler, çoğalamazlar, beslenemezler, solunum yapamazlar, büyüyemezler.

 

CANLI VARLIKLAR:

İnsan, kedi, köpek,geyik, aslan, zürafa ,mantar, kuş, ağaç, çiçek, balık ve atmaca, kartal gibi varlıklar canlı varlıklardır.

Hareket edebilirler, ürerler, beslenirler, büyür ve gelişirler, solunum yaparlar, uyartı alabilirler ve uyartılara tepki verebilirler.

 

CANLILARIN ÖZELLİKLERİ:

 

Bir varlığın canlı ya da cansız olduğunu belirleyen bazı özellikler vardır. Canlıların yaşamlarını sürdürebilmek için sahip oldukları bu özelliklere canlılık özellikleri denir.

 

 

Canlılık özellikleri:

Büyüme ve Gelişme

Hareket Etme

Beslenme

Solunum

Çoğalma (Üreme)

Boşaltım Yapma

Tepki Verme ve Uyartı Alma

 

Bitki ve Hayvanların Özellikleri:

 

Bitkiler ve hayvanlar canlı varlıklardır. Canlı olarak bitki ve hayvanların ortak özellikleri olduğu gibi farklı özellikleri de vardı


1.  BÜYÜME VE GELİŞME

 

Tüm canlılar dünya’ya geldikten sonra büyür ve gelişir. Canlının zamanla kütle, hacim ve boyutlarının artmasına büyüme denir. Canlı vücudunun bazı görevleri yapmak için olgunlaşmasına ise gelişme denir. Gelişen canlı yeni yetenekler  ve özellikler kazanır.

Bitki ve hayvanlarda büyüme farklılık gösterir.Hayvanlar belirli bir büyüklüğe eriştiklerinde büyümeleri yavaşlar ve durur.

Kuş, yılan, kaplumbağa timsah gibi hayvanlarda, yumurta içinde bulunan yavru gelişimini tamamlamadan yumurtanın dışına çıkar. Yavru gelişimini yumurtanın dışında tamamlar.         

Kurbağalarda yumurta içinden çıkan yavru, küçük balıklara benzer. Zamanla büyür ve ergin kurbağa olur.

Fare, kedi, köpek, tavşan aslan gibi hayvanlarda yavrular gelişimlerini anne vücudunun içindeki özel bölümde tamamlar ve doğar.

Kelebekler yumurtadan çıktığında bir tırtıldır, daha sonra kozaya dönüşür. Belirli bir süre sonra gelişerek kelebeğe dönüşür.Bu kelebek yumurtalarını bıraktıktan sonra ölür ve bu yaşam döngüsü tekrar başa döner.

Bitkiler de büyüme ise sınırsızdır. Binlerce yıl yaşayan ağaçlar vardır.Örneğin küçük bir meşe palamudu toprakta filizlenerek bir fidan oluşturur. Bu fidan zamanla büyüyüp gelişerek görkemli bir meşe ağacı olur.

 2. HAREKET ETME

 

Canlının yer ve yön değiştirmesi olayına hareket denir.

Hayvanlar; beslenme, üreme, yuva kurma, tehlikeden kaçma, avlanma, gibi nedenlerle aktif hareketler yaparlar.

Balık yüzerek, kuş uçarak, çekirge sıçrayarak, yılan sürünerek, koyun, keçi, kaplan, zebra gibi hayvanlar yürüyerek ve koşarak hareket ederler.

Bitkiler de; güneşe yönelme, suya yönelme, solma, çiçek açma gibi canlılık olayları için uygun hareketler sergilerler.      

3.  BESLENME

Canlılar hayatlarını sürdürmek için enerjiye ve bu nedenle de besinlere ihtiyaçları vardır.

Bu özelliğe beslenme denir. Enerji ihtiyaçlarını besinlerden karşılarlar.Canlıların bazıları hazır besinle beslenir.Yaşamlarını sürdürmek için dışarıdan besin alır.

Hayvanlar besin ihtiyaçlarını bitkilerden ve başka canlılardan karşılarlar.

Bitkiler ise ihtiyaç duydukları besini güneş ışığını kullanarak kendileri üretirler.Dışarıdan hazır besin almazlar.Yeşil bitkiler topraktan su ve madensel maddeleri, havadan karbondioksiti alarak bunları Güneş ışığı yardımıyla birleştirerek besinini yapmış olurlar.

4.  SOLUNUM

 

Tüm canlılar solunum yaparlar.Canlıların yaşamlarını sürdürmek için ihtiyaç duydukları enerji, besinlerde depo edilmiştir. Besinlerde depo edilen bu enerjinin açığa çıkarılması için canlının solunum yapması gerekir.

Canlıların çoğu besinlerden enerji sağlamak için oksijen kullanır. Canlıların soluk alıp verme organları farklılık gösterir. Karada yaşayan canlıların çoğunluğunun soluk alıp verme organı akciğerlerdir.İnsan, kirpi, fare, kuş, yılan, timsah, ergin kurbağa, kirpi gibi canlılarda akciğer bulunur.

Su içerisinde yaşayan canlıların çoğunluğunun soluk alıp verme organı solungaçlarıdır.Bu canlılar suda çözünmüş oksijeni kullanırlar. Balıklarda, yavru kurbağalarda solungaç bulunur.

Arı, çekirge gibi karada yaşayan böceklerde bulunan solunum organıdır. Yapraklarını dökmüş bir ağaca benzer biçimde dallanmış borulardan oluşur.

İnsanlar ve hayvanlar oksijen gazını içine çekip, karbondioksit gazını dışarı vererek solunum yaparlar. Bitkilerde soluk alıp verme organı yapraklardır.

Bitkiler gündüzleri karbondioksit alıp, oksijeni vererek, geceleri ise oksijen alıp karbondioksit vererek solunum yaparlar.

5.  ÇOĞALMA(ÜREME)

Her canlı belirli bir olgunluğa eriştikten sonra neslini  devam ettirmek için kendine benzer yavrular meydana getirir.Buna üreme denir.

Bitki ve hayvanların üreme şekilleri birbirinden farklıdır.

Kedi, köpek, fare, tavşan, fok, su samuru, balina, yunus, inek, koyun, keçi gibi canlılar doğurarak çoğalırlar.

Yılan timsah, kurbağa, kuş, kertenkele, kaplumbağa gibi canlılar yumurtlayarak çoğalırlar.

Bitkilerin bazıları tohumla çoğalırlar. Kayısı erik, elma, şeftali armut gibi meyvelerin içindeki çekirdek tohumdur. Tohumlar uygun şartlarda gelişerek yeni bitkileri meydana getirir.

6.  BOŞALTIM YAPMA

 

Canlıların vücutlarında yaşamsal faaliyetler sonucunda zararlı atıklar oluşur. Zararlı atıkların çeşitli yollarla vücuttan atılmasına boşaltım denir.

Canlıların boşaltım organları farklılık gösterir. Koyun, at, kedi, inek, zürafa gibi gelişmiş hayvanlarda boşaltım organı böbreklerdir. İçinde zararlı atıklar bulunan kan, böbreklerde süzülür ve idrar oluşur. Zararlı maddeler idrarla dışarı atılır. Ayrıca deri, vücuttaki fazla suyun dışarı atılmasını sağlayarak boşaltıma yardımcı olur.

Bitkilerde boşaltım organı yapraklardır. Zararlı atıklar yapraklarda birikir. Bu zarlı atıklar yaprağın sararıp dökülmesiyle dışarı atılır. Terleme yoluyla topraktan alınan fazla suyun dışarı atılması da yapraklarda gerçekleşir.

 7.  UYARTI ALABİLME VE TEPKİ VER

Her canlı dışarıdan gelen ışık, ses gibi etkiler karşısında tepki verir. Canlıların göstermiş olduğu bu ani tepkiye irkilme denir. Hayvanların uyartılara verdiği tepkiler daha hızlı ve daha çoktur.Kuyruğuna basılan kedi miyavlar, kediyi gören fare kaçar veya saklanır. Hızla kendine doğru koşan köpeği gören bir çocuk korkarak kendini korumaya çalışır. Bitkiler de irkilme hareketi yapar. Küstüm çiçeğinin yapraklarına dokunulduğunda yaprakları kapanır.Bitkiler ve hayvanlar çevrelerinden gelen uyartılara farklı tepkiler verir.

İnsanlarda çevrelerinden uyartı aldıklarında tepki verirler. İğne batan elin çekilmesi, karanlıktan aydınlık ortama çıkılında

göz bebeğinin küçülmesi, öksürme, hapşırma ve gülme uyartılara verilen tepkilerdendir.

Bitkiler; su ışık ve sıcaklık gibi etkilere tepki gösterirler.Örneğin, güneş ışığı ayçiçeği için bir uyartıdır. Ay çiçeği çiçeklerini ve yapraklarını güneş ışığına çevirerek tepki verir.

 

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv      213 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi5
Bugün Toplam179
Toplam Ziyaret2594066
Hava Durumu
Anlık
Yarın
24° 28° 15°
Saat
Takvim